De rotonde - van lelijke entree tot visitekaartje van de stad

De rotonde wint aan belang in Nederland. Volgens de ANWB waren er in 2008 ongeveer 3.500 rotondes. Vooral de laatste 5 tot 10 jaar is het aantal rotondes in Nederland spectaculair toegenomen, met name omdat de rotonde veiliger is dan een kruising met bijvoorbeeld stoplichten en de doorstroming bevordert. Doorstroming is leuk, maar hoe zien onze rotondes er eigenlijk uit? Hebben ze geleid tot meer ruimtelijke kwaliteit? In dit artikel wordt hier dieper op ingegaan. 
 

De rotonde, optimum van veiligheid?

Na raadpleging van het internet blijkt dat een rotonde vooral gedefinieerd wordt als een verkeerskundige oplossing. Het is een bijzonder soort gelijkvloerse kruising die dusdanig is ontworpen dat het aantal conflicterende verkeersbewegingen geminimaliseerd wordt (1). Een rotonde bestaat uit een cirkelvormige weg met een soort 'eiland' in het midden. De verschillende wegen takken aan op de cirkel.

Een rotonde is relatief veilig, omdat er zich (in ‘rechtsrijdende landen’) alleen rechts verkeer op een rotonde bevindt. Door Duurzaam Veilig, een initiatief van verschillende Nederlandse overheden (2), wordt de aanleg van een rotonde dan ook aanbevolen, indien (verkeerstechnisch) mogelijk. Er is echter ook een aantal nadelen verbonden aan rotondes, één ervan is het grotere ruimtegebruik. En voor fietsers is een rotonde niet altijd veiliger. 

Soorten rotondes

Denk niet dat er geen variatie is in rotonde’s. Iedereen kent natuurlijk de moderne variant waarop het verkeer op de rotonde voorrang heeft. Ook de bypass en minirotonde zijn bij de meeste mensen wel bekend. Maar kent u ook de ‘magic roundabout’ of ‘hondenbot’? Deze laatste variant, ook wel ‘bottonde of ‘kluifrotonde’ genoemd wordt vaak gebruikt als er twee rotondes dicht bij elkaar liggen. Het is een langgerekte rotonde die qua uiterlijk op twee ¾-rotondes lijkt die met elkaar verbonden zijn. Gaat er bij u een lampje branden? Ik had er nog nooit van gehoord. Pas bij het zien van een plaatje op wikipedia herkende ik de rotonde. Zie de schematische weergave hiernaast. Heeft u er wel eens op gereden? Bij Groningen liggen er 2 stuks! 

Een rotonde die ik nog nooit in Nederland heb gezien is de ‘magic roundabout’. Een prachtige naam die heel wat belooft. Deze rotonde is ontwikkeld door het Britse Transport Research Laboratory en moet de problemen van congestie bij de zijwegen van rotondes oplossen. De rotonde bestaat uit een grote hoofdrotonde met bij de zijstraten een mini-rotonde. Om elke mini-rotonde gaat het verkeer met de klok mee, zoals gebruikelijk in Groot-Brittannië; om de grote rotonde mag je zowel met de klok mee als tegen de klok in rijden om naar de volgende minirotonde te gaan. Hiernaast treft u een plaatje van de ‘magic roundabout’. Het idee van de magic roundabout is dat de bestuurders de kortste weg kiezen, en dus afhankelijk van hun bestemming links- dan wel rechtsom rijden.

Links: hondenbot, rechts: magic roundabout.

De rotonde als visitekaartje

Rotondes worden vaak aangelegd om kruispunten veiliger te maken, congestie te verminderen etc., maar de rotonde kan veel meer zijn dan een veilige verkeersoplossing. Eén van de bekendste voorbeelden van een prachtige rotonde is die om de Arc de Triomphe in Parijs. Een rotonde zonder lijnen, eigenlijk één groot verkeersplein met midden op de fantastische Arc als triomfboog ter ere van Napoleon’s overwinningen bij Austerlitz. Door de plaatsing van de Arc werd het verkeersplein na verloop van tijd één van Parijs grootste iconen. Zo’n aansprekend voorbeeld kennen wij niet in Gelderland, maar het Keizer Karel plein in Nijmegen is toch ook een aardig indrukwekkende rotonde. En ook het verkeersplein Velperbroek is geen simpele verkeersconstructie. Toch is hier geen sprake van uitzonderlijke ruimtelijke kwaliteit. In zijn algemeenheid zouden gemeenten veel meer gebruik kunnen maken van de tussenliggende ruimte op rotondes. 

Van veilig verkeer naar aantrekkelijk verkeer

Ik schat in dat de rotonde de komende jaren steeds meer een visitekaartje van steden en dorpen zal worden. Niet alleen lekker snel doorstromen, maar ook een reclamezuil of bijvoorbeeld kunstwerken zullen steeds vaker rotondes opsieren. Hiervan zijn al enkele aansprekende voorbeelden te vinden, bijvoorbeeld in Winterswijk. Samen met enkele hoveniers zijn alle rotondes onderhanden genomen. De hovenier pleegt het onderhoud. 

Wat vindt u van rotondes? Bent u er dol op of wordt u er duizelig van? Laat hieronder uw reactie achter. 

Robert Lautenbach

(1) www.wikipedia.nl

(2) www.doormetduurzaamveilig.nl

(3) SWOV factsheet rotondes